تحليل حديث شريف : در توجيه و تحليل حديث شريف ، فايده‌اى قابل ذكر است و آن فايده اين است كه پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) خبر داده است كه شفاى امّتش در اين سه چيز مىباشد . امّا آيه‌اى از قرآن معلوم است كه آيه خاصيّتى در نورانيت دلها دارد و هر كدام داراى بصيرت باشد ، نمىتواند آن را انكار نمايد ، و نوع امراض از ناحيهء امراض روحى است ، چون كلام خدا ، فعلى از افعال او است ، پس قابل انكار نيست كه مشتمل بر خاصيّتى از خواصّ بوده باشد كه آن ويژگى در ديگر افعال وجود نداشته باشد . چون جذب آهن توسط مغناطيس ، چيزى نيست كه مورد انكار فرد عاقلى بوده باشد . امّا « گرفتن خون » به هنگام هيجان آن ، امر مفيدى است . و در طبّ قديم ثابت شده است . امّا « عسل » همراه ادويهء حارّه ، شفابخش بلغم مىباشد و گاهى يكى از اين سه در رفع الم ، كافى مىباشد . عسل همراه ترشىها ، شفابخش صفرا ، است و همراه روغن‌ها ، شفابخش سوداء مىباشد . برخى از داروشناسان گفته‌اند : كمتر معجونى پيدا مىشود كه وقتى اطبّا آن را تركيب مىنمايند ، عارى از عسل بوده باشد و روايت شده است : « فردى به پيامبر خدا ( ص ) گفت : برادرم از درد شكم شكايت دارد . حضرت فرمود : به او عسل بخوران ، پس او رفت . سپس برگشت و عرض كرد : اين سفارش را در حقّ او انجام دادم ، امّا فايده‌اى نبخشيد . حضرت دوباره فرمود : به او عسل بنوشان ، چون خدا راست گفته است و بطن برادر دروغ گفته است . پس او اين چنين رفتار كرد و برادرش خوب شد » . « 1 » بدان كه هرچند عسل ، دواى تمام دردها نيست ، ولى براى بسيارى از بيمارىها ، شفابخش است و حديث مذكور در مورد شكم درد ، نيز بر اين بيشتر دلالت مىكند كه عسل دواى امر دردهاست . چون اين احتمال وجود دارد كه پيامبر خدا ( ص ) از طريق وحى متوجّه باشند كه دواى درد برادر او چيزى است كه عسل بهبود مىبخشد ، پس تكثير در كلمهء « شفاء » يا جهت تبعيض مىباشد و يا براى تكثير از باب مبالغه ، پس در اين صورت به اكثريّت كلّى دلالت دارد ، نه بر تمام موارد و امراض » . « 2 » 3 - در آيه ايماء و اشاره‌اى است بر اين كه علاج از امراض ، جايز و رواست ، چون مباح نمودن خاص ، به علّتى مستلزم اباحه خاصّ ديگرى مىباشد كه در آن خاصّ اين علّت پيدا شده باشد ، مگر در موردى كه نهى خاصّ از آن وارد شده باشد ، مانند قول رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) كه مىفرمايد : « شفاء در حرام ، وجود ندارد » . فوايدى چند :

--> ( 1 ) . غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 149 ، كد 416 . ( 2 ) . غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 149 ، كد 417 .